'BVD werkt onderzoek leveranties Irak tegen'

Trouw, vrijdag 18 december 1992
JAAP VAN WESEL

NEW YORK - Nederland verleent onvoldoende medewerking aan de speciale commissie van de VN die toezicht houdt op de ontmanteling van het militaire potentieel van Irak. Dat vindt dr. Koos Ooms, lid van de commissie.
Volgens de oud-directeur van het Prins Maurits Laboratorium van het TNO (de Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek) is met name de BVD niet bereid informatie te verschaffen over Nederlandse bedrijven die Irak chemicalien hebben geleverd voor het vervaardigen van gifgassen. Ook de hulpvaardigheid van het ministerie van Economische zaken laat te wensen over, aldus Ooms.
De VN-commissie heeft aan een groot aantal landen, waaronder Nederland, om informatie gevraagd teneinde het internationale netwerk van Iraakse mantel-organisaties bloot te leggen dat Irak gebruikt heeft om grondstoffen en technische kennis te kopen voor het vervaardigen van chemische wapens en kernwapens. Twee Nederlandse bedrijven hebben volgens dr. Ooms aan Irak chemicalien geleverd, ondanks waarschuwingen dat die grondstoffen voor chemische wapens gebruikt kunnen worden. Dat zijn volgens welingelichte bronnen KSB in Terneuzen en Melchemie in Arnhem. De speciale commissie wil weten aan welke mantelorganisatie KSB en Melchemie hebben geleverd.
KSB is in 1984 gewaarschuwd dat het chemicalien aan Irak leverde die gebruikt konden worden voor chemische wapens. KSB is ondanks die waarschuwing daarna in het geheim doorgegaan met deze lucratieve leveranties aan Irak. Tegen Melchemie loopt een strafzaak wegens het overtreden van de export bepalingen.

Sancties

De speciale commissie heeft zich tot VN-lidstaten gewend met het verzoek om informatie omdat Irak blijft weigeren die informatie zelf te verschaffen. Daarom kunnen volgens dr. Ooms de sancties van de Veiligheidsraad dan ook niet worden verzacht of opgeheven. Die conclusie staat ook in een tussentijds rapport van Rolf Ekeus, voorzitter van de commissie.

Vervolg op pagina 5

VERVOLG VAN PAGINA 1

Er zijn nog veel onbeantwoorde vragen. De belangrijkste: heeft Irak ergens onder de grond nog een geheime fabriek voor het maken van kernwapens? De Irakezen hebben volgens dr. Ooms op diverse manieren geprobeerd een kernbom te maken: volgens de elektromagnetische methode, met ultracentrifuges en langs chemische weg. Maar tot verbazing van de VN-inspecteurs hebben zij nauwelijks bewijs gevonden dat de eenvoudigste methode is beproefd: een kernbom met plutonium maken. Vijf gram plutonium uit Irak is het enige, te weinig om een kernbom te maken.
Waarom zouden de Irakezen zich in zoveel wetenschappelijke bochten wringen om via de meest ingewikkelde en kostbare procedes een kernwapen te maken zonder de eenvoudigste weg te bewandelen? Dat tart volgens dr. Ooms iedere logica. De voor de hand liggende hypothese is dat Irak nog ergens onder de grond een geheime kernreactor heeft, waar met plutonium wordt gewerkt. Om het bestaan daarvan te ontdekken gaan de VNinspecteurs op grote schaal monsters nemen van water en worden ingenieuze apparaatjes ingezet die plutonium 'ruiken'.
De autoriteiten in Bagdad weigeren de commissie informatie te verschaffen over de leveranciers van materialen voor chemische en kernwapens. De Irakezen geven volgens dr. Ooms daarvoor een zogenaamd ethisch argument: de VN-inspecteurs zullen die informatie doorgeven aan de Mossad, de Israelische geheime dienst, en dan zijn de employes van die bedrijven hun leven niet zeker.

Omweg

Omdat de commissie zo niet verder kwam, deed zij een beroep op de VN-lidstaten om achter het geheime netwerk te komen, waar Saddam Hoessein gebruik van heeft gemaakt, en dat hij ook in de toekomst kan gebruiken, als het niet wordt opgerold.
Deze methode levert volgens dr. Ooms goede resultaten op. Als de Irakezen met informatie uit die bron geconfronteerd worden, dan geven zij het meestal toe, alsof het niets bijzonders is. Vooral Duitsland heeft veel informatie verschaft over Duitse bedrijven die chemicalien hebben geleverd. De Irakezen kochten veel in Zwitserland, Groot-Brittannie en Frankrijk. Zeer veel gifgassen, granaten en grote Scud-raketten kwamen uit India en Brazilie. Behalve KSB en Melchemie heeft het Nederlandse bedrijfsleven volgens dr. Ooms slechts een bescheiden rol gespeeld.
De commissie probeert ook op een andere manier een beter inzicht te krijgen of Irak nog iets verborgen houdt. De inspecteurs hebben de Iraakse regering gevraagd een lijst te overleggen van wat het land precies in de oorlog tegen Iran heeft verschoten om een idee te krijgen van het Iraakse potentieel.

Sancties

Maar de Irakezen weigeren pertinent iedere vorm van samenwerking op dat gebied. Ooms: "Wij houden ze voor dat hun houding heel dom is. Want er is geen schijn van kans dat op deze manier de sancties verzacht of opgeheven zullen worden. Maar het argument maakt geen indruk."
Misschien denkt Saddam dat de tijd in zijn voordeel werkt. Mogelijk is de Iraakse president ook tot de conclusie gekomen dat de sancties toch niet opgeheven worden zolang hij aan de macht is, wat hij ook doet.
Saddam Hoessein speelt de brave jongen als hij betrapt is, en de verongelijkte als hij beschuldigd wordt. Irak werkt dan ook mee aan het vernietigen van de enorme voorraden gifgas. Het werk doen de Irakezen zelf onder toezicht van 36 VN-inspecteurs. Het zenuwgas is al bijna allemaal vernietigd, met de vernietiging van mosterdgas is nu een begin gemaakt.
Opvallend is dat deze 36 'goede' inspecteurs in Irak veel beter behandeld worden dan de 'slechte' die nieuwe informatie willen. De laatsten worden soms midden in de nacht met dreigende telefoontjes uit hun bed gebeld. In restaurants worden ze vaak niet bediend. Soms valt er plots een lamp van een hoog plafond naar beneden of worden VN-inspecteurs op straat bijna overreden. De commissie dient iedere keer protesten in. Een paar dagen is het dan rustig, en daarna beginnen de bedreigingen en pesterijen opnieuw.
Er bestaat volgens de CIA nog een verborgen project van Saddam: hij heeft ergens 200 raketten verstopt. Waar, zeggen de Amerikanen niet te weten. De commissie kan niets vinden. Het is natuurlijk mogelijk dat Saddam niet alleen een ondergrondse fabriek voor kernwapens, maar ook een partij raketten voor later bewaart. Maar dr. Ooms twijfelt aan het CIAverhaal. "Geheime diensten hebben soms de nare eigenschap dat ze geen ongelijk willen bekennen. En dan kunnen we nog heel lang doorzoeken."

Copyright: Wesel, Jaap van